TÜM SAYILARIMIZ

Bu sayımızın dosya konusu, yüzüncü yılını andığımız Ağrı Direnişi. Erken Cumhuriyet döneminin en kapsamlı, en örgütlü ve en uzun süreli Kürt isyanı olan Ağrı Direnişi, son yıllara kadar hak ettiği ilgiyi görmemiştir. Ancak son yıllarda yapılan çalışmaların bu eksikliği önemli ölçüde gidermiş olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle Sedat Ulugana’nın ortaya çıkardığı belgeler ve yayınladığı çalışmalar, isyanla ilgili pek çok yeni bilgiyi ortaya çıkarmış durumda. Dosyamızda yer alan yazıların da bu çabalara katkı sunacağını umuyoruz. 

Ağrı Direnişi ile ilgili belge ve kaynakların ortaya çıkması şüphesiz çok önemliyse de olayı yaşayan insanların ve onların ailelerinin hafızalarında sakladıkları da bir o kadar önemli. Dosyamızda bulunan yazıların bazıları bizzat bu ailelerden gelen kişilerce yazılmış, bazıları ise toplumsal hafızayı ortaya çıkarma amacıyla hazırlanmıştır. 

Ağrı Direnişinin önemli isimlerinde Emerê Besê’nin torunu olan Asuman Aslan’ın yazısı, direniş ve sonrasını, bir ailenin hikayesi üzerinden anlatması açısından çok önemli bir yerde duruyor. Aslan, aile bireyleriyle yaptığı mülakatlar sonucu yazdığı yazısında, bir ailenin direniş hafızasını ortaya koyuyor. Yine Nihat Gültekin, direnişin lider isimlerinden Bro Heski Telli’nin yeğeni olan 104 yaşındaki Zeynep Özkan’la bir mülakat gerçekleştirerek önemli bir tanıklığı ortaya çıkarmış bulunuyor. Dosyanın diğer yazıları da bir taraftan Ağrı Direnişinin Kürt toplumuna bıraktığı hafızayı ortaya koyarken diğer taraftan direniş ve sonrasında yaşananlara ilişkin değerli katkılarda bulunuyor. 

Bu sayımızda dosya dışı üç yazımız bulunuyor. Rohat Alakom, “İsviçre’deki Kürt İzleri, Cenevre’den Lozan’a” yazısında, 19. yüzyılın sonlarından itibaren İsviçre’ye giden Kürt aydınlarını ve onların faaliyetlerini ele alıyor. Abdullah Cevdet, İshak Sukuti, Abdurrahman Bedirhan gibi Kürt aydınlarının özellikle Cenevre’de yürüttükleri yayıncılık faaliyetleri ve özel hayatlarıyla ilgili çok önemli bilgi ve belgeler bu yazıyla ortaya konuyor. 

Dosya dışı diğer yazımız, geçen sayıda ilk bölümünü yayınladığımız, Derya Bayır’ın “Lozan’da Kürtlere Haklar Verildi (mi)?” yazısı. Bayır’ın yazısının bu bölümünde, Lozan görüşmeleri sırasında, Türk tarafının azınlık hakları kapsamını sadece gayrimüslim azınlıklarla sınırlandırma ısrarı ve Kürtler, Çerkesler, Abazalar, Boşnaklar ve Kızılbaş toplulukların, azınlık hakları kapsamı dışında bırakılması süreci anlatılıyor. Bayır’a göre, Türk tarafı bu konuda başarılı olsa da anlaşma maddeleri arasında “Türkiye’de sakin herkesin” bu haklardan yararlanabileceği ibaresinin bulunması, Müslüman azınlıkların da belirli haklardan yararlanma şansını sağlıyordu. Ancak Cumhuriyet tarihi boyunca, Müslüman azınlıklar bu haklardan yararlanamadıkları gibi, Lozan görüşmeleri sırasında verilen taahhütlerin de hiçbiri yerine getirilmemiştir. 

Yakın zamanda kaybettiğimiz değerli Kürdolog Mehmet Emin Bozarslan’ı geçen sayımızda, Metin Yükselin kıymetli çalışmasıyla anmıştık. Bu sayımıza da Sabri Ciğerli, Cumhuriyet döneminde sadece yasaklanmayan aynı zamanda itibarsızlaştırılan Kürtçe için mücadele veren Bozarslan ve onun kuşağının çalışmalarının önemini ortaya koyan bir yazıyla katkıda bulunuyor. 

62. sayıda buluşmak üzere…
 

ALİŞAN AKPINAR